Intimiteit, seksualiteit en psychische kwetsbaarheid


Mensen die in PZ Bethaniënhuis zorg krijgen hebben vaak een complexe, specifieke psychische kwetsbaarheid waardoor het voor hen niet altijd vanzelfsprekend is om intimiteit te beleven.  


Traditie  

PZ Bethaniënhuis kent ondertussen een lange traditie in het werken met het thema intimiteit en seksualiteit. Al in de jaren 90 kwam het thema intimiteit en seksualiteit naar voor als gespreksonderwerp bij de doelgroep van mensen met een verstandelijke beperking en psychiatrische problematiek. Her en der werden ook op andere zorgeenheden regelmatig soortgelijke gesprekken gevoerd, maar het ontbrak aan tijd, middelen en kennis om hier concreet en  organisatiebreed mee aan de slag te gaan. In 2006 kwam hier verandering in, mede onder impuls van de pastorale stuurgroep. Er werd dat jaar een studiegroep opgericht op vraag van de directie, om het thema verder vorm te geven.  


Vragen en ervaringen uitwisselen  

Fast forward naar vandaag: de werking over intimiteit en seksualiteit heeft haar eigen plaats verworven, en is nog steeds groeiende. Een positieve benadering van het thema staat hierbij centraal. Zo komen zowel een studiekamer als intervisiegroep regelmatig samen om zich te buigen over beleidszaken, afdelings- en casuïstiekvragen. Tijdens de intervisie kunnen medewerkers een vraag of casus bespreken waarvoor ze graag input krijgen van collega’s. De kracht van deze aanpak ligt in de diversiteit van de mensen in de groep, en het samen nadenken en uitwisselen van ideeën over de vaak herkenbare situaties. Zo kan het gaan over privacy op de zorgeenheid (Mogen patiënten op elkaars kamer komen? Zijn kamers afsluitbaar? Hangen er gordijnen? Een bordje 'niet storen', kan dat?), maar ook bijvoorbeeld over waarden en normen waarmee collega’s in conflict komen. 'Ruilseks' is hier een terugkerend voorbeeld van. Met ruilseks bedoelen we seksuele handelingen die verricht worden in ruil voor een blikje cola of een sigaret. Wat doe je daar als hulpverlener mee? Respect voor de autonomie van de patiënt staat uiteraard voorop, maar wanneer en hoe grijp je in als je weet dat iemand kwetsbaar is voor manipulatie en misbruik? Wellicht een spanningsveld dat voor vele hulpverleners herkenbaar is.  


Seksuoloog  

Tot slot is er sinds 2015 ook een seksuoloog aangeworven die als taak heeft om op zowel organisatieniveau, als afdeling- en patiëntniveau beleid te maken, vorming te geven, teams te ondersteunen en patiënten te begeleiden in hun vragen of zoektocht naar het beleven van de eigen seksualiteit. Nadine Aernouts, klinisch psycholoog en seksuoloog, ging de uitdaging aan. De vragen die zij krijgt gaan in ongeveer een derde van de gevallen over seksueel trauma in het verleden en hoe daar mee om te gaan in het heden. Deze vragen komen zowel van patiënten, bewoners, als van collega’s die met deze mensen werken. Andere vragen gaan over een positieve benadering van het thema om een afdelingsbeleid te kunnen ontwikkelen, of de mogelijkheden van seksualiteit bij iemand die zich erg eenzaam voelt maar ook geremd is om intimiteit te beleven met een sekswerker. Ondertussen hebben ook enkele zorgeenheden en patiënten beroep gedaan op de diensten van Aditi, een organisatie die intimiteit en sekszorg op maat biedt.