Stigma in beeld


‘Wat als een paar psychiaters samen een infosessie zouden geven of een reportage zouden maken over het wat en waarom van de psychiatrie? Dan zouden mensen een heel ander beeld krijgen dan al die negativiteit in de krant’, mijmert een patiënt hardop. Ja, er bestaan veel vooroordelen en stereotypen over mensen met psychische klachten. Zelfs binnen de hulpverlening. StigWA, het beeldvormingsproject waarmee PC Bethanië het taboe op geestelijke gezondheidszorg wil helpen doorbreken, vroeg zich af in welke mate patiënten in PZ Bethaniënhuis stigma ervaren en startte een onderzoek aan de hand van photovoice. De deelnemers brachten gedurende een maand zelf in beeld hoe zij stigma ervaren en gingen hierover vervolgens in gesprek.

                                       

 

Een masker opzetten

De meeste stigmatiserende ervaringen blijken zich te situeren op interpersoonlijk stigma en zelfstigma.
Melissa Raeymakers, die het onderzoek uitvoerde, verheldert: ‘De eigen omgeving van de patiënt heeft vaak een negatief beeld over ‘de psychiatrie’. Daardoor zetten mensen met een psychische kwetsbaarheid soms een masker op voor de buitenwereld. Bovendien kan stigma ervoor zorgen dat deze mensen minder sociaal contact aangaan en terughoudend worden voor nieuwe zaken. Wat een negatief zelfbeeld, onzekere toekomst en eenzaamheid mogelijk nog kan versterken. De media worden als één van de grote oorzaken van deze misvattingen gezien. Volgens de deelnemers aan het onderzoek moeten de media daarom ook het positieve laten zien van wat er gebeurt: mensen die worden geholpen en die opnieuw een richting vinden in het leven.’
Over de hulpverlening zijn de resultaten over het algemeen positief. ‘Wel worden de badges, sleutels en telefoons die hulpverleners met zich meedragen, stigmatiserend ervaren’, nuanceert Melissa.


Werken aan beeldvorming

Stigma heeft een impact op de kwaliteit van leven van patiënten en kan hun herstel belemmeren. ‘Belangrijk is dat we patiënten leren omgaan met de gevolgen van (zelf)stigma’, besluit Melissa. ‘Dat we kennis verspreiden naar patiënten, maar ook naar hun familie en de maatschappij. Gezien stigma, naast een probleem van attitude en gedrag, grotendeels ook een probleem van onwetendheid is, begint verandering vooral bij correcte informatieverstrekking. Als hulpverlener hebben we hier een cruciale rol in.’

Vanuit stigWA zal er verder ingezet worden op participatie, openheid, bejegening en beeldvorming. ‘De stigwAPP is in volle ontwikkeling om op een interactieve en ludieke wijze te werken aan informatieverspreiding en beeldvorming. Anderzijds is er een interventieonderzoek over zelfstigma en bejegening opgestart in samenwerking met Koning Boudewijnstichting en Universiteit Antwerpen. StigWA heeft ook samenwerkingsprojecten uitgewerkt tussen AZ Sint-Jozef en PC Bethanië, zoals een uitwisseling van hulpverleners met de spoedafdeling van AZ.’